Europese aanbestedingen: één markt, tenzij je echt mee wilt doen

D. Bonthuis, 25-05-2025

Tijdens mijn studie Public Governance & Strategy kreeg ik het mooie verhaal voorgeschoteld van de vier vrijheden van de Europese Unie: vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal. Dat idee vond (en vind) ik nog steeds geweldig. Want meer samenwerking betekent meer innovatie, meer concurrentie en (als we het goed doen) gewoon een sterker Europa.

Inmiddels werk ik al wat jaren als bidmanager midden in die Europese markt. En eerlijk? Die “grenzeloze markt” voelt in de praktijk vooral als: mooi idee, slechte uitvoering.

Grensoverschrijdend inschrijven: nog steeds een uitzondering

Slechts 7% van de Europese aanbestedingen ontvangt inschrijvingen van bedrijven uit andere lidstaten. Zelfs wanneer je inschrijvingen via dochterondernemingen meetelt kom je bij grotere opdrachten slechts op zo’n 20 à 30% (ECIPE, 2024). Ondertussen daalt de concurrentiedruk structureel: volgens de Europese Rekenkamer (2023) is er steeds vaker maar één geldige inschrijving.

Voor een Unie die marktwerking en innovatie wil stimuleren, zijn dat ronduit teleurstellende cijfers.

Niet regelgeving, maar governance is het probleem

De Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn duidelijk. Maar de praktijk hapert, en dat ligt niet aan de wet, maar aan hoe we die wet uitvoeren:

• Verouderde platforms. TED en e-CERTIS zijn allesbehalve gebruiksvriendelijk. Ze voelen meer als een drempel dan als een ingang.
• Administratieve wildgroei. Elk land hanteert eigen formats, portalen, eisen en voorkeuren. Soms zelfs per regio. De complexiteit schrikt bedrijven af.
• Gebrek aan vertrouwen. Er leeft wantrouwen over gelijke behandeling. Buitenlandse bedrijven twijfelen of hun inschrijving wel objectief wordt beoordeeld.
• Lokale reflexen. Lokale voorkeuren en politieke druk sturen de gunningspraktijk nog steeds.

Het gevolg: bedrijven blijven binnen hun landsgrenzen. Niet omdat ze niet willen, maar omdat het systeem hen ontmoedigt.

Wat we nodig hebben is geen nóg dikkere richtlijn, maar politieke wil

We weten allang waar de pijn zit. De vraag is: waarom doen we er zo weinig mee? Wat we nodig hebben, is geen nóg dikkere beleidsnota, maar concrete actie:

• Meten = Weten. Zet een Europese standaard neer voor het monitoren van internationale deelname, en koppel er doelen aan. Want wat je niet meet, verbeter je niet.
• Moderniseer platforms. Maak TED en e-CERTIS gebruiksvriendelijk, actueel en geschikt voor 2025.
• Uniforme, transparante eisen. Zodat bedrijven weten waar ze aan toe zijn, in welk land ze ook inschrijven.
• Stimuleren van samenwerking. Investeer in matchmaking tussen partijen uit verschillende lidstaten. Help vooral het mkb over die eerste grens heen met ondersteuning en praktische tools.

Waarom ik dit deel

Als bidmanager zie ik elke dag hoe groot de kloof is tussen de ambitie van de interne markt en de realiteit van Europees aanbesteden.

We investeren miljarden in digitale infrastructuur, innovatie en grensoverschrijdende samenwerking. Maar het fundament, de manier waarop je als bedrijf in meerdere landen opdrachten kunt verwerven, is stroperig, verouderd en bureaucratisch.

De richtlijnen zijn er. De bedrijven zijn bereid. Maar zolang platforms en governance achterblijven, blijft Europees aanbesteden vooral een nationaal feestje met een Europees logo.